Coraz częściej w naszych klasach spotykamy uczniów z różnego rodzaju opiniami i orzeczeniami, w tym uczniów z ADHD. I choć coraz więcej mówi się o ich potrzebach, w codziennej pracy nadal często zastanawiamy się: jak z nimi pracować, jak reagować na konkretne zachowania i jak organizować lekcję, żeby pomóc uczniowi, a jednocześnie ułatwić pracę sobie?
Jeśli szukasz konkretnych wskazówek, polecam zajrzeć do publikacji „Dostosowanie procesu kształcenia akademickiego do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Zagadnienia metodyki nauczania języków obcych osób z niepełnosprawnością” pod redakcją Katarzyny Kukowicz-Żarskiej.
Choć książka dotyczy przede wszystkim kształcenia akademickiego, znajdziemy w niej wiele praktycznych informacji, które możemy wykorzystać również w szkole podstawowej i ponadpodstawowej. W tym artykule zebrałam kilka z nich i przełożyłam je na szkolną codzienność. Mam nadzieję, że pomogą Ci lepiej zrozumieć ucznia z ADHD i ułatwią codzienną pracę z nim na lekcji.
Zachowanie ucznia – co może się za nim kryć?
| To, co możemy pomyśleć o uczniu | Co może być rzeczywistą przyczyną zachowania? |
|---|---|
| „Jest leniwy.” | • może mieć trudności z planowaniem i organizacją pracy, • może wiedzieć, co chce powiedzieć, ale mieć problem z zapisaniem odpowiedzi, • może unikać pisania, ponieważ obawia się popełniania błędów lub zadania pisemne wymagają od niego znacznie większego wysiłku, • może potrzebować podzielenia zadania na mniejsze etapy i dodatkowego wsparcia nauczyciela. |
| „Nie słucha.” | • może mieć trudności z zapamiętaniem dłuższego lub wieloetapowego polecenia, • może potrzebować więcej czasu na przetworzenie informacji, • może mieć problem z zachowaniem właściwej kolejności wykonywanych czynności, • pomocne może być przekazanie polecenia również w formie pisemnej lub graficznej. |
| „Nie skupia się.” | • wykonanie zadania może wymagać od niego tak dużego wysiłku poznawczego, że szybko traci koncentrację, • może mieć trudności ze śledzeniem tekstu, przepisywaniem lub odnajdywaniem miejsca, w którym skończył pracę, • może potrzebować krótszych etapów pracy, dodatkowego czasu lub ograniczenia liczby bodźców. |
| „Jest niedbały.” | • mało czytelne pismo nie musi wynikać z braku staranności – uczeń może mieć trudności grafomotoryczne, • jednoczesne skupienie się na treści, poprawności językowej i estetyce zapisu może być dla niego dużym obciążeniem, • tempo pisania może wpływać na jakość zapisu. |
| „Nie sprawdza swojej pracy.” | • może nie dostrzegać własnych błędów mimo ponownego przeczytania tekstu, • może mieć trudności z zapamiętaniem prawidłowego obrazu wyrazu, • samo polecenie „sprawdź jeszcze raz” może być niewystarczające – uczeń może potrzebować konkretnej instrukcji, czego ma szukać. |
| „Nie patrzy uważnie.” | • może mieć trudności z analizowaniem i zapamiętywaniem informacji wzrokowych, • podobne litery, wyrazy, symbole czy elementy graficzne mogą mu się mylić, • może potrzebować wyraźniejszego układu materiału, wyróżnienia najważniejszych informacji lub dodatkowego czasu. |
| „Robi to specjalnie.” | • poziom wykonania zadań może zmieniać się z dnia na dzień, • uczeń może raz wykonać zadanie bez problemu, a innym razem mieć z nim dużą trudność, • wpływ na jego funkcjonowanie mogą mieć m.in. zmęczenie, przeciążenie, tempo pracy, poziom koncentracji czy rodzaj zadania, • nierówne wyniki nie muszą oznaczać braku zaangażowania. |
Źródło: opracowanie własne na podstawie: A. Kulińska, „Zagadnienia metodyki nauczania języków obcych osób z niepełnosprawnością”, w: Dostosowanie procesu kształcenia akademickiego do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, red. K. Kukowicz-Żarska, s. 293; za: celtathens.com.
Z tekstu Anny Kulińskiej wynika, że wiele rozwiązań stosowanych w pracy z osobami ze specyficznymi potrzebami w uczeniu się można z powodzeniem przenieść na wcześniejsze etapy edukacyjne. Autorka zaznacza przy tym, że nie istnieje jeden uniwersalny model wsparcia – punktem wyjścia zawsze powinno być rozpoznanie sytuacji i potrzeb konkretnej osoby.
Choć przedstawione w publikacji wskazówki nie odnoszą się wyłącznie do ADHD, wiele z nich może być pomocnych również w codziennej pracy z uczniem z ADHD w szkole podstawowej i ponadpodstawowej. Na ich podstawie można sformułować kilka praktycznych zasad:
- Poznaj potrzeby konkretnego ucznia. To, co pomaga jednemu uczniowi, nie musi sprawdzić się u drugiego. Obserwuj, w jakich sytuacjach pojawiają się trudności i jakie rozwiązania rzeczywiście pomagają.
- Formułuj krótkie i czytelne polecenia. Przy bardziej złożonych zadaniach warto podzielić instrukcję na kilka kolejnych kroków i upewnić się, że uczeń wie, od czego ma zacząć.
- Daj odpowiednią ilość czasu. Uczeń może potrzebować go więcej na zapoznanie się z poleceniem, odnalezienie potrzebnych informacji i wykonanie zadania.
- Zadbaj o przejrzyste materiały. Unikaj przeładowanych kart pracy. Czytelna czcionka, odpowiednie odstępy i jasny układ strony pomagają odnaleźć najważniejsze informacje.
- Ogranicz rozpraszacze. Zwróć uwagę na miejsce ucznia w sali. Dobrze, jeśli nauczyciel może łatwo nawiązać z nim kontakt i w razie potrzeby przekierować jego uwagę na wykonywane zadanie.
- Pozwól pokazać wiedzę na różne sposoby. Jeśli forma pisemna jest dla ucznia szczególnie trudna, w niektórych sytuacjach można wykorzystać odpowiedź ustną – i odwrotnie. Chodzi o to, aby sposób wykonania zadania nie przesłaniał tego, co rzeczywiście chcemy sprawdzić.
- Angażuj różne zmysły. Łącz obraz, dźwięk, słowo, gest i działanie. Podejście multisensoryczne zwiększa zaangażowanie ucznia w pracę z materiałem.
- Wprowadź ruch. Zmiana miejsc, gry ruchowe, pokazywanie słów gestem, drama czy odgrywanie ról mogą stać się naturalnym elementem lekcji językowej.
- Ucz strategii uczenia się. Pokazuj uczniowi, jak zaznaczać słowa kluczowe, tworzyć mapy myśli, wykorzystywać symbole i rysunki czy przygotowywać plan wypowiedzi.
- Dziel większe zadania na mniejsze kroki. Zamiast „Sprawdź swoją pracę” można powiedzieć: „Najpierw sprawdź czasowniki. Teraz zobacz, czy szyk zdań jest prawidłowy”. Koncentrowanie się kolejno na poszczególnych elementach może ułatwić samodzielną korektę.
- Wzmacniaj poczucie sukcesu. Na zakończenie lekcji warto dać uczniowi chwilę na zastanowienie się: Co dzisiaj potrafię? Czego się nauczyłem? Co mi się udało? Taka prosta ewaluacja może wspierać motywację i pomagać w redukowaniu stresu związanego z nauką.
Co ważne, wiele z tych rozwiązań może przynieść korzyść nie tylko uczniowi z ADHD, ale całej klasie. Przejrzyste polecenia, ruch, różnorodne formy pracy, wizualizacja czy uczenie strategii sprzyjają skuteczniejszej nauce również pozostałych uczniów. Podobny wniosek pojawia się w tekście Anny Kulińskiej w odniesieniu do stosowania podejścia multisensorycznego i strategii uczenia się.
Comments are closed